GMINA KALINOWO
________________________________________________________________
Powierzchnia: 285 km
Ludność: około 7.500
Wójt gminy: Jerzy Kostro
www.kalinowo.mazury.pl


Gmina Kalinowo graniczy od Wschodu z Hrabstwem i Gminą Dowspuda. Przez wiele stuleci, do 1945 roku, przebiegała tutaj granica Polski z Prusami. Na terenach tych osiadła ludność polska, o czym świadczą typowo polskie nazwy miejscowości i ożywione kontakty ludności przygranicznej, często skoligaconej rodzinnie i związanej religią rzymsko-katolicką. Dla Hrabstwa Dowspuda Kalinowo było najbliższą zagranicą, przez tereny którego wiodły szlaki handlowe w głąb Prus, do Gdańska, Królewca - i dalej w Świat, drogą wodną przez Bałtyk. Na granicy Hrabstwa z Gminą Kalinowo były przejścia graniczne (komory celne) w Lipówce, Chomontowie i osadzie Dąb. Podążali nimi do Hrabstwa także farmerzy z Bawarii i Szkocji, których L.M. hr. Pac sprowadził na swoje włości w okolicach Dowspudy. W kronikach parafii Janówka odnotowano wiele wizyt w sprawach chrześcijańskich, złożonych przez Polaków zamieszkałych w miejscowościach położonych na terenie dawnych Prus i Gminy Kalinowo



  

  


WYDARZENIEM 1999 ROKU BYŁY OBCHODY 500-LECIA KALINOWA (1499-1999). Z TEJ OKAZJI 25 LIPCA ODBYŁO SIĘ W KOŚCIELE PARAFIALNYM W KALINOWIE NABOŻEŃSTWO EKUMENICZNE I SPOTKANIE PO LATACH Z BYŁYMI MIESZKAŃCAMI PRZEDWOJENNEJ GMINY KALINOWO, OBECNIE ZAMIESZKAŁYMI W REBUBLICE FEDERALNEJ NIEMIEC
 
Plan Kalinowa przed rokiem 1945...                          i obecnie

Z KART HISTORII GMINY KALINOWO
(Na podstawie folderu: Kalinowo 1499-1999)
Nazwa gminy przejęta została od nazwy jej siedziby, to jest wsi Kalinowo. Jej pochodzenie nie jest łatwo jednoznacznie wyjaśnić. (Trudno rozstrzygnąć -pisze znany językoznawca S. Rospond - czy jest to nazwa dzierżawcza od nazwiska "Kalina", czy też nazwa topograficzna od wyrazu "kalina - "pagórek": należałoby raczej przyjąć tę drugą ewentualność).
Gmina rozpościera się w południowo-wschodniej części Pojezierza Ełckiego. Dominuje tu typowy krajobraz polodowcowy, pełen wzniesień i dolin wypełnionych jeziorami. Region nie posiada szeroko rozbudowanej bazy turystyczno-wypoczynkowej i z tego względu znajdują tu ukojenie turyści szukający ciszy i spokoju. Mogą bowiem w samotności wędrować, wędkować lub odpoczywać nad jednym z licznych jeziorek. Na terenie gminy warto zobaczyć kościoły w Kalinowie, Pisanicy i Prawdziskach, zespół dworski wraz z parkiem w Golubiach (koniec XIX stulecia), zagrodę mazurską w Krzyżewie (z 1810 r.) oraz drewniany dom mazurski w Dorszach. Przez tereny gminy wiedzie trasa ełckiej wąskotorówki.
W Średniowieczu teren dzisiejszych Mazur zamieszkiwało bałtyjskie plemię Jaćwingów. Ich południowo-wschodni odłam - Połekszanie zasiedlali teren Kalinowa i pobliskich wsi. Po ostatecznej klęsce Jaćwingów  w 1283 roku ziemie ich na długi czas opustoszały, stanowiąc przedmiot sporów między państwem krzyżackim a Wielkim Księstwem Litewskim. Spór ten rozstrzygnął ostatecznie traktat melneński z 1422 roku ustalający przebieg granic. W tekście traktatu wspomniano między innymi o Prawdziskach (Preywyski) jako punkcie granicznym.
Pierwsza wzmianka o Kalinowie pochodzi z 1499 roku - dotyczy sporu proboszcza parafii Kalinowo, księdza Macieja o wieś Kleszczewo przyłączoną do parafii Jucha. Osadnicy Kalinowa pochodzili z pobliskiego Mazowsza. Większość wsi (około 30) na terenie obecnej gminy Kalinowo powstała do 1525 roku. Mogło to wiązać się z tym, że teren gminy był sporny i nawet po traktacie melneńskim rościła do niego pretensje strona polska. Zagospodarowanie tych ziem oddalało niejako pretensje polskie - ostatecznie wyjaśnione przez komisję graniczną (śladem jej działań jest słup graniczny na rzeką Ełk w Boguszach koło Prostek z 1545 roku).
Sekularyzacja Prus (1525) pociągnęła za sobą zmianę wyznania katolickiego na protestanckie, w Kalinowie nastąpiło ono w 1529 roku, podobnie jak w starszej od Kalinowa parafii Lisewo. Ludność do końca XVI wieku była całkowicie polska.
Rozwój Kalinowa na długi czas zahamował najazd Tatarów. Po bitwie pod Prostkami (8X.1656 r.) odłączyli się oni od wojsk polskich sieją pożogę i zniszczenie na terenie Prus. W Kalinowie uprowadzili pastora Baranowskiego (zmarł na galerach na dalekiej Krecie), a straty w ludności były tak duże (ponad 800 osób), iż dopiero z końcem XVII wieku Kalinowo potrafiło je wyrównać. Zaledwie osiągnięto stan sprzed najazdu, wieś dopadła - tak jak resztę Mazur - zaraza dżumy, która poprzedzona klęską głodu w 1710 roku w samym tylko Kalinowie uśmierciła 226 osób, w parafii ponad 1000. Ziemie ponownie się wyludniły, próba zasiedlenia osadnikami z Niemiec na terenie gminy Kalinowo nie powiodła się.
W XVIII wieku Kalinowo jest dużą wsią kościelną z prawami do jarmarków. W 1800 roku na terenie obecnej gminy istnieją 3 szkoły parafialne i 27 wiejskich. Durzą zasługę w rozwój szkolnictwa wniósł Michał Pogorzelski, pastor parafii Kalinowo w latach 1780-1788, postać niezwykle barwna i oryginalna. Dbał on zarówno o poziom nauczania jak i rozwój sieci szkolnej.
Reforma administracji w 1818 roku ukształtowała z małymi wyjątkami kształt obecnej gminy - odpadły Cimochy. Zarządzenia władz z 1834, 1873 i 1888 roku doprowadzają do usunięcia języka polskiego ze szkół. Trzykrotne przemarsze wojsk rosyjskich w I wojnie światowej spowodowały znaczne straty w Kalinowie i na terenie gminy. Spalono wsie: Skrzypki, Borzymy i Stożne.
Plebiscyt z 1920 roku Polacy przegrali. W 1924 roku odbudowano kościół z 1725 roku (spalony w 1914 r.)
Kalinowo stanowiło istotny punkt przygranicznej wymiany handlowej, znajdowało się bowiem w obrębie strefy przygranicznej. Innym źródłem dochodów mieszkańców, nielegalnym wprawdzie, ale nie bez znaczenia, był przemyt. W zależności od okresu przemycano za granicę sól, bydło, machorkę, zapalniczki itp.

Mazurska pieśń żniwna

1.
Pola już białe, kłosy się kłaniają,
Stworzycielowi cześć i chwałę dają:
Pójdźcie sierpy zapuszczajcie
I pana wielbić nie zapominajcie!
[:nie zapominajcie!:]
2.
Rok czekaliśmy, dobrotliwy Boże,
Pukiś na pokarm nam gotował zboże.
Gdy już je dajesz, chętnie się zbieramy,
Z Twej tylko ręki [:szczodrej żywność mamy.:]
3.
Kiedy wysyłasz Ducha żywiącego,
Pełna jest ziemia dobrodziejstwa Twego.
Lecz gdy ukrywasz swoją twarz przed nami,
W trwogach giniemy [:w proch się obracamy.:]
4.
Niechajże chwała Twoja trwa na wieki!
Żyw nas niegodnych, nie puść z swej opieki!
Rozgrzej nam zimne serca do wdzięczności,
Spojrzyj na radość [:dziatek z wysokości:]
5.
My, Twa czeladka, według słowa Twego,
Chętnie pracujem w pocie czoła swego,
Ty zaś błogosław pracom naszym, Panie,
Zdrowia użyczaj [:poszczęść nam sprzątanie.:]
6.
Trwajmy przy Bogu w dziecinnej ufności
I udzielajmy uboższym z miłości;
Gdyby dał mało, na tym przestawajmy,
Jeśli zaś wiele [:nic nie rozpraszajmy:]
7.
Pańskie to dobra, my szafarze jego,
Więc ich użyjmy na cześć Wszechmogącego!
Rachunek trzeba zdać nam za czas mały,
Gdy nas odniosą [:jako snop dojrzały.:]
8.
Przyjmij przy zgonie, Jezu, z nas każdego,
Dusze zaprowadź do gumna Swojego,
Tu z płaczem drogie rozsiewamy siemię,
Tam żąć będziemy [:Twoje wielbiąc Imię!:]

(Pieśń napisana w 1738 roku przez kalinowskiego
 księdza Bernarda Rostkowskiego, zm. w 1759 r.)

Kraju ciemnych lasów
(Pieśń wschodniopruska)
1.
Kraju ciemnych lasów,
Kryształowych wód;
Jak za dawnych czasów
Cię opiewa ród.
2.
Kroczy chłop po niwie,
Przed nim koń i pług;
Po obfitym żniwie
Będzie chleba w bród.
3.
W kraju ukochanym
dźwięcznie szumi bór;
Łosie i tarpany
Słyszą wieczny chór.
4.
Ranna zorza świta
Przez niebiosa nam;
Nowy dzień nas wita
Spoza wschodnich łan.

INHALTSANGABE
Kalinowo wurde zum ersten Mal im Jahre 1499 erwahnt - es handelte sich um eine Debatte des Gemeinddepriesters von Kalinowo, Maciej um das Dorf Kleszczewo, der Gemeinde Jucha angeschlossen.
Die Siedler von Kalinowo stammen aus dem benacchbarten Gebiet Masowien. Die Mehrheit der Dorfer der Gemeinde Kalinowo entstand im Jahre 1525. Das kann mit den Streitigkeiten um das Gebiet, worauf die polnische Seite auch nach dem malnenischem Traktat ihre Auspruche behielt, zusammenhangen. Durch das Bewirtschaften des das Landes wurde dieser Auspruch grosstenteils beseitigt - entgultig wurde er der Grenzkommission geklart (als Zeichen ihres Tuns bleibt uns die Grenzaule aus dem Jahre 1545 am Ufer der Ełk in Bogusze bei Prostki erhalten).
Die Sakularisation von Preussen (1525) hat die katolische durch die protestantische Konfession ersetzt. In Kalinowo ist es im Jahre 1529 gescheben, ahnlich in der noch alteren Kirchgemeinde Lisewo. Die Bevolkerung war bis Ende des XVI Jahrhunders ausschliesslich polnisch.
Die Entwucklung von Kalinowo wurde fur langere Zeit durch die Invasion der Tataren geberemst. Nach der Schlacht bei Prostki (8.X.1656) trennten sich diese von der polnischen Armee, um August und Zerstorung auf dem preussichen Gebiet auszusaen.
Als das Dorf gerade geschafft hatte, den vor der Invasion Erreichten Zustand wiederzuerlangen, wurde es - wie ganz Masuren - von der Pest betroffen, die nach der Hungersnot vom Jahre 1710, 226 Leben im Dorf und uber 1000 in der Kirchgemeinde kostete. Das Land war wieder mal verwustet. Der Wiederbevolkerunsversuch mit deutschen Siedlren auf dem Gebiet der Gemeinde Kalinowo brachte keinen Erfolg
1800 existierten in der heutigen Gemeinde 3 Schluen der Kirchengemeinde und 27 Dorfschluen. Eine wichtige Rolle in der Entwickliung der Landwirtschaft spielte Michał Pogorzelski, Pastor der Gemeinde Kalinowo in der Jahren 1780-1788, eine bunte und ausgefallene Personlichkeit. Er kummerte sicch sonwohl um die Qualitat des Schlustoffes, als auch um den Ausbau des Schulnetzes. Ebenfalls war er Autor von Gedichten, manche notierte er auf den Seitenrandem kirchlicher Documente.  Die um ihn herumkreisenden Geschichten uberlebten seinen  Tod. Beerdigt wurde erauf dem Kirchenfriedhorf beim Pfarrhaus.
1924 wurde die 1914 verbrannte Kirche aus dem Jahre 1725 wiederaufgebaut. Den schnellen Wiederaufbau nach den Zerstorungen des Krieges hat Kalinowo nicht nur den Zuschussen aus Deutschland zu verdanken. Vieles wurde auch durch eigene Resourcen moglich.
Kalinowo stelt einen wichtigen Punkt an der Handelsstrecke dar, es lieght im Grenzbereich. Der Verkher  war erleichtert sovohl zur Zeit der Invasionen als auch zwischen den beiden. Weltkriegen.  Mieczysław Orłowicz (Autor von turistsichen Fuhrern zwischen den Waltkrein) nennt Kalinowo Stadtch, was sowohl duch die Grosse - 1939 betrug die Bevolkerung 670 Seelen - als auch durch das Recht Jahrmarkte zu veranstalten berechtig ist. Dieses Recht stecht Kalinowo seit langer Zeit zu - im XVIII Jahrundertbkamen sogar Jahrmarkte aus Podole nach Kalinowo.